Van Cádiz tot Xinzo: zo ziet carnaval eruit in Spanje

Carnaval in Spanje komt zelden met veel aankondiging. Het sluipt langzaam het dagelijks leven binnen. Eerst zijn het de etalages: maskers, pruiken en glimmende stoffen tussen de winterjassen. Daarna de gesprekken op straat en op schoolpleinen. En ineens besef je dat het zover is: de weken richting carnaval zijn begonnen.

Hoewel carnaval in heel Spanje rond dezelfde periode valt, ziet het er nergens hetzelfde uit. Het feest krijgt vorm op straat, in buurten en op pleinen, en wordt sterk bepaald door lokale tradities. Wat je meemaakt, hangt volledig af van waar je bent.

Op de Canarische Eilanden is carnaval groots en uitgesproken. In Santa Cruz de Tenerife en Las Palmas de Gran Canaria neemt het carnaval wekenlang de stad over. Galashows, grote optochten en drukbezochte straatfeesten volgen elkaar op. Carnaval is hier nadrukkelijk aanwezig in het stadsleven: het straatbeeld verandert en het ritme van de stad verschuift tijdelijk richting het feest.

Heel anders verloopt carnaval in Cádiz, in Andalusië. Daar draait het feest niet alleen om optochten, maar vooral om taal en humor. De beroemde chirigotas — zanggroepen die met korte, satirische liederen reageren op actuele gebeurtenissen — trekken door straten en pleinen. Ze treden op tijdens officiële wedstrijden, maar net zo goed spontaan op straat. Naast zanggroepen en straatoptredens maken ook praalwagens met grote decorstukken deel uit van het straatbeeld. Wie door Cádiz loopt, kan onverwacht blijven staan bij een groep die met scherpe teksten en veel zelfspot publiek trekt.

In Málaga krijgt het carnaval een uitgesproken lokaal slot. Naast optochten en bijeenkomsten in de historische binnenstad staat vooral de afsluiting centraal. Die bestaat uit de Gran Boqueroná, waarbij gratis gefrituurde ansjovis wordt uitgedeeld, gevolgd door het Entierro del Boquerón. Tijdens deze traditionele optocht wordt een grote symbolische ansjovis door de stad gedragen, van de Plaza de la Constitución naar het strand van La Malagueta, waar zij in een vreugdevuur wordt verbrand. Met dit ritueel neemt Málaga op eigen wijze afscheid van carnaval.

De hoofdstad viert carnaval weer op een andere manier. In Madrid bestaat het carnavalsprogramma uit optochten, straatmuziek en optredens van murgas en chirigotas, verspreid over verschillende locaties in de stad. Een vast onderdeel is het manteo del pelele, een traditionele ceremonie waarbij een pop symbolisch in de lucht wordt geworpen. Het carnaval wordt afgesloten met het Entierro de la Sardina: een optocht en symbolische begrafenis van een sardine, die het einde van het feest markeert en de overgang naar de vastentijd benadrukt.

Ook in Badajoz, in Extremadura, speelt carnaval een grote rol. De stad staat bekend om haar uitgebreide straatvieringen en grote optochten, met een sterke lokale betrokkenheid. Net als in Madrid vormt het Entierro de la Sardina hier het traditionele slot van de festiviteiten, waarbij carnaval op theatrale wijze wordt afgesloten.

Verder naar het noordwesten, in Xinzo de Limia in Galicië, krijgt carnaval een totaal ander karakter. Hier staat het feest bekend als Entroido en strekt het zich uit over meerdere weken. Het programma begint al op de zogeheten Fareleiro-zondag en loopt door tot Piñata-zondag, waarmee het geldt als het langst durende carnavalsprogramma van Spanje. Een centrale rol is weggelegd voor de pantallas: traditionele gemaskerde figuren met bellen om hun middel, die optochten en groepen aanvoeren. Carnavalsdinsdag geldt als het belangrijkste moment, wanneer het feest in het hele dorp zichtbaar aanwezig is.

Wat al deze plaatsen gemeen hebben, is dat carnaval zich afspeelt in het openbare leven. Soms sta je midden in een optocht, soms kijk je vanaf de rand toe, en soms merk je het vooral aan de sfeer in de stad. Carnaval in Spanje is geen uniform feest, maar een verzameling lokale tradities die zich ieder jaar opnieuw op straat laten zien.