De Spaanse regering heeft historische en traditionele irrigatiesystemen officieel erkend als immaterieel cultureel erfgoed, drie jaar nadat zeven Europese landen vergelijkbare irrigatiepraktijken op de UNESCO-lijst kregen. Met de erkenning worden niet alleen de waterwerken, maar vooral de kennis en gebruiken eromheen beschermd.
De systemen zijn veel meer dan oude irrigatiekanalen. Via grote en kleine acequias, traditionele irrigatiekanalen die water vanuit bronnen, rivieren of hoger gelegen gebieden naar landbouwgrond leiden, opslagplaatsen en verdeelpunten wordt water naar landbouwgrond geleid. Bij traditionele irrigatie speelt zwaartekracht een belangrijke rol: water stroomt vanuit natuurlijke waterbronnen via kanalen naar de velden. Het woord acequia heeft bovendien Arabische wortels.
Minstens zo belangrijk is de organisatie erachter. Lokale gemeenschappen onderhouden de kanalen en regelen volgens afspraken wie wanneer water krijgt. Die kennis en regels werden eeuwenlang mondeling doorgegeven of vastgelegd in irrigatieverordeningen en waterboeken. Daardoor ontstonden complete lokale culturen rond water en landbouw.
Een bekend voorbeeld is het Watertribunaal van Valencia, waarvan de wortels teruggaan tot de tijd van Al-Andalus. Vertegenwoordigers van irrigatiegemeenschappen komen nog altijd op donderdagmiddag bij de kathedraal bijeen om conflicten over water en acequias te behandelen. Het tribunaal staat sinds 2009 op de UNESCO-lijst.
Juist die levende traditie staat onder druk. Vergrijzing, ontvolking van het platteland en gebrek aan opvolgers kunnen ervoor zorgen dat eeuwenoude kennis verdwijnt en lokale beheersvormen verzwakken.
De Spaanse erkenning is ook een stap richting internationale bescherming. Traditionele irrigatie staat sinds 2023 namens zeven Europese landen op de UNESCO-lijst. Spanje wil zich daar in de toekomst bij aansluiten.
Bron: Spaans ministerie van Cultuur en UNESCO.